Onderwijssuggestie bij SDG 10: Sociale en stedelijke ongelijkheid verminderen
Het doel van SDG 10 is ongelijkheid verminderen binnen en vooral tussen landen. Die ongelijkheid is, zo laat dit interview zien, het gevolg van een veelheid aan factoren. Een oplossing voor deze uitdaging is dan ook niet eenvoudig. Sariffuddin onderscheidt drie transformaties die nodig zijn: landschappelijk, sociaal-economisch en cultureel. Wanneer niet aan alle drie deze voorwaarden wordt voldaan, is het niet mogelijk te komen tot een duurzame nieuwe situatie. De context en geschiedenis van een regio is daarbij bepalend voor de omvang van deze uitdaging. De Nederlandse kuststeden staan voor vergelijkbare uitdagingen als Semarang, dat met ruim 1,6 miljoen inwoners iets kleiner is dan de metropoolregio Rotterdam-Den Haag (2,4 miljoen inwoners).
Veranderingen in het klimaat hebben niet overal even grote gevolgen. Een samenspel van geologische, ecologische, economische en sociale omstandigheden maakt de Javaanse noordkust extra kwetsbaar voor zeespiegelstijging. In het interview met Sariffuddin is te lezen hoe miljoenenstad Semarang te maken geeft met een combinatie van bodemdaling, erosie en lozing van afvalstoffen, waaronder met name de armste bevolkingsgroepen lijden.
Leerdoel: studenten kunnen de voorwaarden voor een duurzame transformatie van verschillende steden vergelijken.
Voorbereiding: Laat de studenten vooraf het interview lezen met de volgende instructie:
- Lees de reportage over Java en noteer voorbeelden van de landschappelijke, sociaal-economische en culturele uitdagingen waar Semarang voor staat en de oplossingsrichtingen die op deze drie terreinen worden voorgesteld.
- Neem naar het college pen en papier of een beschrijfbare tablet mee.
In dit college vergelijken we de regio’s Semarang en Rotterdam-Den Haag: moderne kustmetropolen in een kwetsbaar gebied door een zwakke bodem en zeespiegelstijging, met een combinatie van grootstedelijke bewoning, industrie, transport en natuur. Door de complexiteit van de uitdagingen waar deze regio’s voor staan is het mogelijk een focus te leggen op een deelaspect ervan: de geologische, ecologische, economische, sociale, politieke, culturele of historische kanten ervan. Belangrijk daarbij is wel dat studenten zich ervan bewust zijn dat al deze perspectieven (en de bijbehorende studies) van belang zijn.
Tijdens college:
Bespreek kort SDG 10 (zie kader Sustainable Development Goals) en leg een verband tussen de casus Semarang en de eigen discipline. Welke bijdrage kun je als afgestudeerde leveren aan een situatie als deze?
- Vraag de studenten om na te denken over de vraag hoezeer zij vinden dat de situatie in Semarang fundamenteel verschilt van die in het westen van Nederland: een grootstedelijk gebied op een erosiegevoelige bodem, met grote risico’s bij blijvende zeespiegelstijging.
- Je kunt met de hele groep een discussie voeren of studenten in tweetallen of subgroepen van gedachten laten wisselen of zij de in de reportage beschreven gevolgen van zeespiegelstijging en bodemdaling in Nederland acceptabel achten. En heeft Nederland met zijn hoogontwikkelde technologie op het gebied van bescherming tegen het water een verantwoordelijkheid om Indonesië te helpen?
- Bespreek kort de verwerkingsopdracht met deadline en wijze van inleveren.
Verwerkingsopdracht (kan bij een werkgroep ook tijdens het college):
- Kies het perspectief van je eigen discipline op deze vergelijking: dat kan zijn op de economische ontwikkeling, de invloed van klimaat op weer en biodiversiteit, verhoudingen tussen arm en rijk of de cultureel diverse samenstelling van de bevolking. Ook een historische benadering of een modellering van de problematiek kan een zinvolle insteek zijn.
- Verzamel vanuit de gekozen insteek zoveel mogelijk relevante informatie over zowel Semarang als Rotterdam-Den Haag (zie kader). Maak een overzicht van de informatie en probeer een verklaring te vinden voor de verschillen en overeenkomsten die je vindt binnen en tussen de twee regio’s.
- Beantwoord in een essay de vraag welke verschillen meer invloed hebben op het leven van mensen: die binnen de steden of die tussen de twee regio’s?
Semarang en de metropoolregio Rotterdam-Den Haag
Grootstedelijke regio’s als Semarang en de metropoolregio Rotterdam-Den Haag kenmerken zich door grote interne verschillen. In grote lijnen vind je ondanks de verschillen tussen beide casussen dezelfde contrasten, al zijn de verklaringen ervoor soms anders. Tegelijk zijn de verschillen tussen beide stedelijke regio’s groot. De vraag welke verschillen groter zijn is interessant, omdat de vervolgstap hierop gebaseerd is: wat krijgt politiek prioriteit? Deze keuze is tot op zekere hoogte altijd afhankelijk van het perspectief van degene die de vergelijking maakt. Is het mogelijk hier een onafhankelijk wetenschappelijk standpunt in te nemen? Hoe meer objectieve, feitelijke data zijn gebruikt, hoe objectiever de conclusies lijken.
Meer informatie:
- Gemeente Den Haag, Den Haag in cijfers.
- Gemeente Rotterdam, Rapportages.
- Metropoolregio Rotterdam Den Haag, Factbook MRDH – Economische visie 2050.
- Semarang Municipality in Figures.
- World stats.
Sustainable Development Goals
De SDG’s zijn een lijst van zeventien doelstellingen die de Verenigde Naties hebben opgesteld in het akkoord van Parijs (2015). Ze vatten samen voor welke uitdagingen de wereld staat. De ambitie was de doelen in 2030 te hebben behaald. De SDG’s bestrijken het grootste deel van het menselijk en planetair leven, van ecologie tot economie. Naast positieve reacties is er ook kritiek op de SDG’s: ze zijn vaak normatief, gaan uit van een westers perspectief (de term ‘development’ heeft echo’s van ‘ontwikkelingslanden’) en de term ‘doelen’ zou een prikkel kunnen zijn om het te zien als een afvinklijst.
SDG 10: Sociale en stedelijke ongelijkheid verminderen
Dit is een van de doelen met nadrukkelijke verbanden met de andere doelen, die zowel oorzaak als gevolg van de ongelijkheid kunnen zijn. Niet alleen is het zo dat andere uitdagingen ongelijkheid vergroten; verschillende vormen van ongelijkheid versterken elkaar ook nog eens. Het terugbrengen van ongelijkheid is daarmee een zeer complexe uitdaging, die niet alleen vraagt om het samenbrengen van uiteenlopende kennis en vaardigheden, maar ook het vermogen om te kunnen denken in systemen en subsystemen en om daarbinnen zowel te kunnen anticiperen op gevolgen op de lange termijn als oorzaken uit een verder verleden te kunnen achterhalen. Kortom: dit domein is relevant voor zo ongeveer elke tak van de wetenschap.
Beoordeling:
Het is aan de docent om (vooraf uiteraard) te bepalen of en hoe deze opdracht beoordeeld wordt en of deze al dan niet meetelt voor het cijfer van de cursus.
Het is van belang om studenten altijd feedback te geven op de gemaakte opdracht. Op die manier leren zij ervan en kunnen ze inzichten meenemen naar volgende opdrachten. Dat kan voor elke student afzonderlijk of op basis van een steekproef onder de ingeleverde opdrachten voor de groep als geheel. De feedback kun je geven via een bericht in Brightspace, een algemene feedback tijdens het volgende college of in gesprek met de studenten. Formuleer de feedback als suggesties hoe het anders gedaan kan worden en waarom dat beter zou zijn. Geef tips voor volgende opdrachten, dan kun je daar later ook naar terugverwijzen. Vermeld vooral ook wat goed gedaan is. Let bij het geven van feedback altijd op het leerdoel achter de opdracht.
Kunstblik: Wat zien we hier?
Om het gesprek over deze SDG verder te verdiepen kun je als docent met je studenten in gesprek gaan naar aanleiding van de afbeelding bij dit hoofdstuk. De benadering van Visual Thinking Strategies (VTS) is daarvoor zeer geschikt. Deze, op wetenschappelijk onderzoek gebaseerde, benadering gaat ervan uit dat iedereen iets anders ziet in een afbeelding, dat mensen zich kunnen ontwikkelen in hoeveel ze in een afbeelding kunnen zien én dat het gesprek met anderen over wat zij zien een vruchtbare voedingsbodem is voor gedachtenvorming over zowel de afbeelding als waar die over gaat.
De opzet van VTS is als volgt: alle deelnemers (de studenten in een werkgroep bijvoorbeeld) kijken naar de afbeelding. De docent geeft iedereen even tijd hiervoor en vraagt daarna iedereen om te zeggen wat er volgens hen gebeurt op de afbeelding. De docent herhaalt wat is gezegd en stelt vervolgens de vraag waaraan de student dat ziet. Daarna stelt de docent de vraag wat je nog meer zou kunnen ontdekken. De regel is dat de studenten elkaar niet onderbreken en dat ze allemaal aan het woord komen. Na de twee vervolgvragen van de docent mogen de andere studenten door vragen te stellen meer te weten te komen over wat de student ziet en waarom.
Als discussievraag in het kader van het denken over duurzaamheid kun je als docent nadat iedereen heeft gedeeld wat zij zien een discussie starten over de les die je kunt trekken uit dit kunstwerk. Let er wel op dat VTS nadrukkelijk niet bedoeld is om te achterhalen wat de kunstenaar bedoeld heeft met een werk, maar om te ontdekken wat iedereen er zelf uithaalt.

Meer informatie:
- Bea Ros (2026) Visual Thinking Strategies: Vertel maar wat je ziet.
- SLO Kijken naar kunstwerken met Visual Thinking Strategies. Les kunstzinnige oriëntatie met specifieke aandacht voor kritisch denken.
