Voorwoord: Op reis naar een duurzame wereld

Wat dacht jij toen je dit boek opende? Waar denk jij aan bij de Sustainable Development Goals? Wellicht denk je al aan een carrière als je straks jouw studie hebt afgerond. En ook over hoe jij vanuit jouw loopbaan een rol kan spelen in duurzame ontwikkeling.

Voor je ligt een boek met zeventien verhalen over hoe wetenschappers en professionals uit de praktijk samenwerken aan duurzame veranderingen. Vanuit verschillende rollen werk ik zelf ook zo’n dertig jaar op het gebied van duurzame ontwikkeling. Ik deel graag mijn ervaringen met jullie. Wellicht heb je er iets aan in jouw reis naar en door een professionele carrière.

Welke weg je ook kiest, je komt vast vraagstukken tegen die verband houden met het onderwerp van dit boek: duurzaamheid. Het gaat om grote vraagstukken rondom natuur, klimaat, sociale zekerheid, veiligheid, internationale samenwerking, rechtvaardigheid en draagvlak behouden – problemen die ons allen aangaan en die we alleen samen kunnen oplossen. Misschien denk je: wat kan ík eigenlijk bijdragen aan een duurzamere wereld? Wat heeft mijn inzet voor zin? Ik kan op die vragen niet zomaar antwoord geven. Maar ik kan wel met je delen wat ik tegenkwam in mijn eigen reis om een bijdrage te leveren aan de Sustainable Development Goals.

1. Een rol voor elk vakgebied

Mijn eigen reis bracht me in verschillende werkvelden, met als rode draad een focus op een duurzamere wereld. Tijdens mijn studie politieke wetenschappen in Nederland en in Engeland was het denken over ‘duurzaamheid’ nog niet zo wijdverbreid als nu. Maar de basis was al wel gelegd. Er lagen al een paar decennia alarmerende rapporten op tafel. De Limits to Growth van de Club van Rome leverde in 1972 een baanbrekende aftrap, eind jaren tachtig gaf het Brundtland Rapport een nieuwe impuls aan de publieke aandacht. Net als Brundtland – die een koppeling legde tussen milieu, economie en sociale rechtvaardigheid – heb ik me in mijn studie breed georiënteerd, met aandacht voor politiek, economie, mensenrechten, internationaal recht en diplomatie.

Wat ik leerde is dat al deze disciplines van belang zijn om duurzame veranderingen te realiseren. Ook in dit boek zul je zien dat vanuit een diversiteit aan wetenschapsgebieden onderzoek wordt verricht en een bijdrage wordt geleverd aan duurzaamheidsvraagstukken. De internationale verbondenheid van de economie en wederzijdse afhankelijkheid van een goed bestuur, politiek en functionerende samenleving. Het werd me duidelijk dat er interessant werk te doen is bij zowel de overheid, maatschappelijke organisaties als in het bedrijfsleven. Vanuit elk vakgebied is een zinvolle bijdrage te leveren. Niet voor niets werd het Brundtland Rapport bekend onder de titel Our Common Future. Het is immers een gezamenlijke opgave die iedereen aangaat.

2. Duurzaamheid is van belang

Mijn Zweedse moeder ontmoette mijn Nederlandse vader in de jaren zestig, bij een vrijwilligersproject in Polen, toen nog achter het IJzeren Gordijn. Oftewel: ik kreeg de betrokkenheid bij de wereld met de paplepel ingegoten: verleg je grenzen, kijk verder dan je neus lang is.

En dat is meer dan alleen idealisme. Neem het kledingbedrijf Patagonia, dat begin jaren zeventig werd opgericht in Californië. Dat vind ik een mooi voorbeeld van een onderneming die het verhaal vertelt waarbij het maken van duurzame kleding samenkomt met de zorg voor de aarde als een welbegrepen eigenbelang. Als de sneeuw is gesmolten, hoef je geen skikleding meer te verkopen, als er geen natuurgebieden zijn, heb je geen wandelschoenen nodig voor mooie wandelingen. Het bedrijf zette zijn marketing in op deze boodschap, die tot vandaag geldt.

We krijgen er last van als de natuur verdwijnt. Als in mijn dijkdorp het waterpeil te hoog wordt, moeten we meer investeren in het versterken van de dijk. Dat geldt nog veel meer voor de mensen in bijvoorbeeld kleine eilandstaten die nu al de gevolgen van klimaatverandering ervaren en waar de kosten voor mitigatie een grote last zijn. Duurzaamheid is geen vaag of onbereikbaar ideaal, maar een opdracht voor vandaag voor iedereen, omdat we er allemaal last van krijgen als we wegkijken van de problemen.

Het welbegrepen eigenbelang geldt ook voor landen. Neem Nederland, dat als handelsnatie gebaat is bij een stabiele, veilige en welvarende wereld. Het verdient immers ruim een derde van het BNP door de export naar het buitenland en wil dan ook een waardige, betrouwbare partner zijn die internationale afspraken over universele waarden nakomt. De internationale rechtsorde bevorderen, zoals in artikel 90 van de grondwet staat, hoort daarbij.

‘The SDGs are not a dream, they are a plan.’ Aldus António Guterres, Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties (VN). Duurzaamheid is geen agenda voor idealisten, maar een noodzakelijke routekaart voor concrete urgente problemen die we samen kunnen en moeten oplossen.

3. Vanuit elke rol kun je een bijdrage leveren

Na mijn studie moest ik best hard zoeken naar een interessante betaalde baan. Bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken was aanvankelijk een vacaturestop en ook bij maatschappelijke organisaties waren weinig betaalde banen. Daarom begon ik mijn reis als vrijwilliger, in het team van de politieke lobby bij Amnesty International. Ik ontdekte hier hoe belangrijk het is om te doen wat je leuk vindt. Ik leerde veel van het lobbywerk en ik kon mijn tanden zetten in het aan de kaak stellen van schendingen van mensenrechten, Kamerleden overtuigen vragen te stellen en ambtenaren helpen om die te beantwoorden. Niet alleen met politici deelden we onze informatie, ook zochten we de media op en vroegen we aandacht voor nieuw onderzoek.

Mijn eerste baan in het bedrijfsleven was bij ING Investment Management. Samen met twee collega’s en gesteund door een raad van advies kregen we de kans om een duurzaam beleggingsfonds op te zetten. Een fonds waarvoor we bedrijven selecteerden die aan onze criteria voor duurzaam en verantwoord ondernemen voldeden. Vervolgens gingen we het gesprek aan om hen aan te sporen te verduurzamen. Het was toen nog behoorlijk pionieren, maar ik vond het mooi om te zien dat we ook buiten ons eigen product impact maakten. Andere aandelenfondsen gingen ook het stemrecht gebruiken en binnen de bedrijven werd duurzaamheid zodoende steeds vaker onderwerp van gesprek.

Daarna keerde ik terug bij Amnesty International, met ook hier als inzet een verduurzaming van het bedrijfsleven, in dit geval in de vorm van een lobby voor goede regels rondom mensenrechten. We ontwikkelden trainingen voor bedrijven en gingen in gesprek met ondernemingen over het voorkomen van betrokkenheid bij schendingen van mensenrechten.

Ik vervolgde mijn reis bij APG Asset Management, een bedrijf dat de pensioengelden beheert van zo’n 4,6 miljoen Nederlanders. Hier kreeg ik in 2008 de kans om te helpen deze pensioenspaargelden op een meer duurzame en verantwoorde wijze te beleggen. Door beleggingscriteria op te stellen en met ondernemingen in gesprek te gaan over verantwoord ondernemen, kon ik een rol spelen om kapitaalstromen te verduurzamen. Als een van ‘s werelds grootste beleggers – anno 2026 beheert het meer dan 600 miljard euro – speelt APG ook internationaal een rol van betekenis. Dat merkte ik ook toen ik vanaf 2016 aan de slag ging op ons kantoor in New York, alwaar ik het programma voor duurzaam beleggen voor de Amerikaanse markten mocht leiden.

Mijn ervaringen kwamen samen in de positie die ik vanaf 2024 mocht gaan vervullen: Nationaal SDG-coördinator. Met als taak het bevorderen van de nationale implementatie van de SDG’s in en door Nederland. Hier werk ik samen met ministeries en organisaties binnen de Rijksoverheid, en met de brede SDG-beweging in Nederland, zoals bedrijven, gemeenten en provincies, NGO’s, jongerenorganisaties, kennis- en onderwijsinstellingen. In deze rol ben ik aanjager en aandrager van initiatieven om samen die voortgang te blijven maken op de SDG’s. Bijvoorbeeld door bedrijven te blijven betrekken om bij te dragen aan de SDG’s.

Vanuit elke rol kun je dus een bijdrage leveren. Ik had na mijn studie Politieke wetenschappen nooit gedacht dat ik via een NGO en financiële instellingen in een baan bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken terecht zou komen. De rode draad blijkt achteraf te zijn dat ik vanuit verschillende rollen in verschillende bedrijven altijd bezig ben geweest met vraagstukken rond duurzaamheid en internationale betrekkingen. Ook in jouw loopbaan, vanuit jouw werkveld en expertise, zul je ongetwijfeld een rol kunnen gaan spelen bij de Sustainable Development Goals. Dit boek biedt je daarvoor hopelijk inspiratie.

4. Vind je maatjes

Transities creëer je niet alleen. Niet voor niets draait de zeventiende en laatste SDG om partnerschap en samenwerking. Dat leerde ik ook. In de organisaties waar ik werkte, werd ik nogal eens gezien als de luis in de pels, omdat ik bleef hameren op duurzaamheid, ook als dat (nog) niet paste binnen de bedrijfscultuur. Dat kan een mooie rol zijn, maar om daadwerkelijk verandering te borgen moet je steun vinden in de top van de organisatie. Het is echter cruciaal om ook draagvlak te houden bij de collega’s die echt met de maatregelen aan de slag moeten. Daar heb je de medestanders voor nodig die het belang en de haalbaarheid zien van verduurzaming van de activiteiten. Zoek daarbij naar zowel gelijkgestemden als de collega’s die andere ideeën hebben. Juist die andere invalshoek maakt de kwaliteit van je werk beter – en bovenal verrijkt het je eigen denken doordat je wordt uitgedaagd.

Niet alleen binnen de organisaties waarin ik actief was, heb ik mijn maatjes gezocht, maar ook daarbuiten. Die zocht én vond ik bijvoorbeeld bij anderen die met duurzaam en verantwoord beleggen bezig zijn. In Nederland, maar ook internationaal, trok ik op met andere beleggers om kennis en ervaring uit te wisselen, bijvoorbeeld via medestrijders in de kring rondom de ‘Principles For Responsible Investments‘ (PRI). Ook organiseerden we samen nieuwe initiatieven, schreven we publicaties en trokken we samen op in gesprekken met ondernemingen. Ook in mijn huidige werk vind ik mijn internationale counterparts die in andere landen verantwoordelijk zijn om de SDG-agenda binnen en buiten de overheid te bevorderen. Zo zit ik inmiddels in het bestuur van het European Sustainable Development Network (ESDN), waarbij we kennis en ervaringen uitwisselen. Juist in deze tijden van veranderingen is het belangrijk om in Europa samen op te trekken.

En als zulke netwerken er niet zijn, kun je ze zelf bouwen. Binnen ING bouwde ik mee aan een netwerk om gelijkgestemden in de verschillende ING-onderdelen met elkaar te verbinden. Hiermee organiseerden we bijeenkomsten om ervaringen uit te wisselen en het management te inspireren. En buiten ING zette ik samen met anderen de Nederlandse tak op van de zogenoemde CSR Chicks. Een netwerk dat al in Engeland bestond, waarin vrouwen die als pionier binnen hun bedrijf aan duurzaamheid werkten elkaar vonden. Voor mij maakt het samen optrekken met ’partners-in-crime’ mijn reis een stuk leuker. Naast dat de contacten nuttig zijn, helpt het ook om samen te lachen, ook om onszelf, én om te relativeren.

5. Ga door, ook bij tegenwind

Waarom zijn maatjes zo belangrijk? Omdat je reis niet altijd verloopt zoals jij dat wenst en samen je tegenslagen delen je moed geeft. Samen kun je bovendien nadenken over de nieuwe verhalen die deze tijd nodig heeft om duurzaamheid op de agenda’s te houden. Zelf heb ik ook tegenwind ervaren. Net toen ik in 2008 mijn entree maakte bij APG, brak de financiële crisis uit en taande de aandacht voor ‘mijn’ thema. Ook toen ik in 2024 aan de slag ging bij de Rijksoverheid als Nationale SDG-coördinator was er in het Parlement na de verkiezingsuitslag een omslag in het enthousiasme voor internationale samenwerking en de SDG-agenda. Een proces dat ook in andere landen speelt, waar vaker dan voorheen met scepsis wordt gesproken over SDG’s en VN-samenwerking. Voor mij betekende dit goed luisteren naar de zorgen en strak navigeren om de belangen goed te kennen en te dienen.

Laat bij dergelijke tegenslagen je kop niet hangen, maar zet juist alle zeilen bij om creatief te blijven.

6. Houd oog voor de lichtpuntjes

Om voortgang te blijven maken is het wel van belang dat je het glas ook halfvol kunt zien. Ondanks een veranderend sentiment voor de SDG’s in de politiek worden er dag in dag uit goede stappen gezet. Binnen het bedrijfsleven zijn er vele ondernemers die zich uitspreken en inzetten voor duurzaamheid. De voorzitter van VNO-NCW zette zich in voor brede welvaart en sprak bedrijven aan op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ook in het vermogensbeheer zien we dat duurzaamheid nog immer van belang is. Een rapport van AFM stelt vast dat een derde van de beleggers rekening houdt met duurzame aspecten.

Het kabinet-Schoof schreef in een brief aan de Kamer in 2025 weliswaar af te zien van extra inzet voor de SDG-doelen, maar herbevestigde tegelijk zijn commitment aan de SDG’s. Dat commitment zien we ook bij andere landen. Bij de jaarlijkse VN-vergadering over de SDG’s, de zogeheten High-level Political Forum on Sustainable Development (HLPF), werd in 2025 voor het eerst de slotverklaring in stemming gebracht. Het was hoopgevend dat deze bijna unaniem, met slechts twee tegenstemmen, werd aangenomen door de VN-lidstaten.

7. Elke stap telt

De duurzaamheidsdoelen, de SDG’s, lijken vaak ver weg. Werken aan doelen voor duurzaamheid vergt vooral steeds de stap vooruitzetten. Zo zat ik in mijn tijd bij APG in Bangladesh aan tafel met de nationale textielsector. In Soedan overlegden we met de oliebedrijven. Je krijgt dan te maken met vele uiteenlopende belangen, met strijd in conflictgebieden, met economische crises, met bedrijven met productie in landen waar weinig toezicht is op arbeidsomstandigheden. Daar zit je dan met je mooie boodschap. Wat doe je dan? De kinderarbeid schaffen wij niet af, conflicten en oorlogen lossen we niet op, de bescherming van mensenrechten kan ik niet verbeteren.

Op zulke momenten denk ik terug aan de woorden van Pieter Winsemius, een voormalig milieuminister die voorzitter was van de raad van advies bij ons ING Duurzaam Rendement Fonds. Hij wees me erop hoe belangrijk het is om langetermijndoelen steeds voor ogen te houden en ze waar het maar kan op tafel te leggen. Maar daarbinnen, zo leerde Winsemius, moet je de ruimte zoeken die er is om stappen te zetten. Die ruimte is er altijd. Wat kan ik op deze plek, op dit moment doen: daar gaat het om.

Dat geldt ook voor de dialoog die we met de bedrijven voerden over bijvoorbeeld schendingen van mensenrechten. LHBTI-rechten in Oeganda konden we niet bewerkstelligen, maar wel hebben we samen met een van de oliebedrijven gezorgd voor bescherming van medewerkers bínnen het bedrijf zelf. Denk dus niet alleen aan de bestemming – dat kan ontmoedigend werken – maar vooral aan al die kleine stappen die je onderweg kunt zetten.

8. Wetenschap is cruciaal

Een carrière waarin je bijdraagt aan de SDG’s kan op vele manieren en op vele plekken om die gezamenlijke agenda, Our Common Agenda, voort te brengen. Hiervoor is ook een belangrijke rol voor de wetenschap. Voor innovatie om tot de nieuwe oplossingen te komen voor de uitdagingen waar we voor staan. Zie bijvoorbeeld het rapport van Mario Draghi, de voormalig president van de Europese Centrale Bank, waarin hij hamert op het belang van innovatie voor een duurzame economie in Europa.

Maar ook reflectie en analytisch vermogen zijn nodig om te begrijpen hoe de private en publieke wereld in elkaar grijpen en om in te zien dat, net als de zeventien SDG-doelen, alles met alles samenhangt. De Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) schreef in 2025 in een advies aan de regering over de fragmenterende wereldorde en het balanceren tussen de Nederlandse kernbelangen: weerbaarheid, welvaart en waarden. Hierin benoemen de wetenschappers naast investeringen in defensie ook het belang van sociale cohesie en onderlinge solidariteit, een samenleving waar iedereen kan meedoen. Hierbij benadrukt de WRR de ‘heel de samenleving’-strategie voor een weerbare samenleving. Hierin lees ik ook weer het ‘leaving no one behind’-principe; het uitgangspunt van de SDG’s.

Wetenschappers vervullen ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van de Sustainable Development Goals. Zo is afgesproken dat een groep van vijftien onafhankelijke wetenschappers elke vier jaar een rapport publiceert om de VN-lidstaten te adviseren over de voortgang van de SDG’s. De publicatie van het volgende rapport staat gepland voor september 2027. Een belangrijke input voor het gesprek over het vervolg van de SDG’s!

9. Werk mee aan een nieuw verhaal

Ook na 2030, als de huidige termijn van de SDG-doelen erop zit, zullen we alle zeilen moeten bijzetten om de wereld verder te blijven verduurzamen. Wellicht niet meer langs de lijnen van zeventien doelen, maar mogelijk in de vorm van een nieuw verhaal. Ik hoop dat jullie gaan bijdragen aan dit verhaal. Een eerlijk verhaal, juist ook voor de mensen die nog niet genoeg profiteren van de maatregelen om de transitie aan te jagen, voor de groepen met weinig draagvlak voor internationale solidariteit. Maar liefst zeventig procent van de Nederlanders vindt dat we meer rekening houden met de belangen van Nederland, aldus het rapport over burgerperspectieven op brede welvaart van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Net zoals we het verhaal steeds moeten vernieuwen, zal ook jouw eigen rol meebewegen. Het leuke is dus dat je vanuit alle rollen die je wachten veel kunt blijven leren – dat houdt niet op na je studie. Met de mensen die op je pad komen kun je steeds nieuwe stappen blijven zetten. Samen. Omdat het samen leuker is, en vooral ook om de weerstand die je tegenkomt te kunnen pareren. In New York, waar ik voor APG vijf jaar lang het duurzaam beleggen programma heb geleid – zag ik op een T-shirt de tekst die een loopbaan samenvat: Hustle and smile! Zwoeg en blijf lachen.

Kunstblik: Livets Portal | Beate Einen

Beate Einen (* 1979) is een Noorse glaskunstenares. Ze volgde diverse gespecialiseerde opleidingen in Engeland en Zweden. Werken met glas is, zoals ze zelf zegt, deels ballet, deels adrenaline, deels hartzeer, maar altijd pure intensiteit. Livets Portal is een grote ronde cortenstalen constructie met dertien glazen panelen, te bezichtigen aan de kust van Noorwegen. De kleuren representeren de natuur van de directe omgeving. Door de plek ver van de bewoonde wereld kan een blik door de ring worden opgevat als een mystieke ervaring die uitzicht biedt op een ander leven.

Anna Pot (Woerden, 1974). Behaalde in 1998 een Master Politicologie Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam. Is sinds 2024 Nationaal Coördinator Duurzame Ontwikkelingsdoelen voor de Rijksoverheid, een rol waarin ze de SDG-agenda in het Nederlandse beleid en daarbuiten versterkt en samenwerking stimuleert tussen overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers. Werkte eerder bijna zestien jaar bij APG Asset Management, waar ze onder meer verantwoordelijk was voor Responsible Investments in zowel de VS als Nederland, en zo duurzaamheid en mensenrechten in beleggingen integreerde. Was daarvoor actief bij Amnesty International en ING Investment Management.